Lumbierko arroila
Trenbidea izan zen bidexka, bidea irekitzeko mendeak behar dituen ibaia
Ttipiaeneatik gosaria eginda eta botak maletategian dituzuela irteten zarete. Errepideak Iruñerria zeharkatzen du, Tafallatik igarotzen da eta aldatzen hasten da: soroak zimurtzen doaz, barrancoak sakonagoak egiten dira, eta berrogei minututan Lumbierrera iristen zara datorren paisaia lehen ikusi duzuen guztia baino desberdina dela jakinda.
Lumbierko arroila ez da iragartzen. Aparkatu, zurezko hesi bat gurutzatu eta bat-batean arroila baten hondoan zaude: ehun metroko harkaitz-paretak alde banatara, Irati ibaia garbi eta hotz zure oinetan korrika, eta saiak —beti saiak— ahaleginik gabe denaren gainetik planeatzen.
Trenaren trenbideen gainean ibiltzen zara
Gaur lur trinkozko bidea dena, 1911 eta 1955 artean, Iratiko Trenaren trenbidea izan zen: bide estuko lurrun-lokomotor bat arroila zeharkatzen zuena, egurrez kargatuta Iratiko Oihanetik Iruñeraino. Berrogei urteko historia industriala betidanik ukitu gabe dirudien paisaia baten barruan ezkutatuta.
Trena desagertu zen, baina trazadura geratu zen. Bidexka arroilan sartzen da lokomotora sartzen zen tokitik, konpainiak kareharrian zulatu zituen bi tunelak gurutzatzen ditu —ilunak, freskoak, eguzkia ikusten ez duten lekuek duten harri hezearen usainarekin— eta arroilaren beste muturrean ateratzen da, ibaia eskuinean eta horma bertikalak hain hurbil ezen besoak luzatuta ia uki ditzakezuen.
Bi kilometro dira joaten. Jende gehienak lasai joaten eta itzultzen da ordu eta erditan, gora begiratzeko geldialdiekin sai bat lumetan haizea entzuteko bezain hurbil pasatzen den bakoitzean.
Arbaiungo arroila eta aireko jaunak
Hogei minutura autoz, Salazar ibaiak harriarekin Iratik egin zuen gauza bera egin du: milioika urtez zehar zeharkatu hura goitik begiratzeak zorabioa ematen duen arroila bat utzi arte. Arbaiungo arroila ez da oinez barrutik egiten: ertzeko begiratokietatik kontenplatzen da, sai arreak begien parean hegan.
Arbaiunen bizi da Nafarroako sai arreen kolonia handiena: laurehun bikote baino gehiagok habiak egiten dituzte arroilako horma bertikaletan. Goizeko lehen orduan joaten bazara, banan-banan aireratzen ikusten dituzu eguzkiak harria berotu eta termikak igotzen hasten diren heinean. Azalpenik edo gidaririk behar ez duen espektakulu modukoa da: begiak zeruan jarri eta kito.
Itzuli ibaiko hareekin botetan
Errealitatera jaistea leuna da. Arroilatik ateratzen zarete leku handiek uzten duten isiltasun horrekin, umeek zein tunel zen ilunena eztabaidatzen dute, eta norbaitek Lumbierren zerbait hartzeko gelditzea proposatzen du itzuli aurretik.
Ttipiaenea berrogei minutura dago. Etxeko arratsaldeak beste ehundura bat du honelako egun baten ondoren: tximinia, afari motela, eta egunak goizean irtetean ematen zuena baino askoz gehiago eman duela sentitzea.
Nola iritsi Ttipiaeneatik
- Distantzia40 km · 38 min autoz
- IbilbideaNA-150 → AP-15 → Lumbier irteera
- Lumbierko arroila2 km lau, joan-etorria · 1–1,5 ordu
- Arbaiungo arroilaBegiratokia Lumbierretik 20 min NA-178tik
- ZailtasunaOso baxua · Kotxetxo eta gurpil-aulkientzat egokia
- UmeekinBai, ezin hobea; tunelak dira une izarra